Żywność ultraprzetworzona (z ang. ultra processed food; UPF) stała się integralną częścią współczesnej diety, a jej spożycie stale rośnie na całym świecie. Wielka Brytania i Stany Zjednoczone są krajami, gdzie żywność UPF stanowi ponad 50% dziennego spożycia kalorii. Niestety, ten rodzaj żywności może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych, w tym otyłości, cukrzycy, chorób układu krążenia i niektórych, często występujących nowotworów, takich jak rak piersi, jelita grubego czy prostaty.
Ryzyko nadmiernego spożycia ultraprzetworzonej żywności w dużej mierze dotyczy osób pracujących, które z uwagi na obowiązki zawodowe mają zazwyczaj ograniczone możliwości zakupu, przygotowania i konsumpcji niskoprzetworzonych, pełnowartościowych posiłków. Dotyczy to zwłaszcza pracowników produkcyjnych i pracujących w systemie zmianowym.
W 2009 roku brazylijscy badacze zaproponowali system klasyfikacji żywności NOVA w celu oceny spożycia żywności i napojów na podstawie charakteru, zakresu i celu ich przetwarzania. Według tej klasyfikacji każdy z produktów spożywczych można przypisać do jednej z czterech głównych grup żywności, zgodnie z ich rodzajem i ich stopniem przetworzenia:
- Żywność nieprzetworzona lub minimalnie przetworzona, np. owoce, warzywa, mleko, jaja, i surowe mięso.
- Przetworzone dodatki do żywności takie jak cukier, oleje roślinne i masło.
- Żywność przetworzona, w tym warzywa w puszkach, świeże pieczywo i sery.
- Ultraprzetworzona żywność (UPF), np. słodkie napoje bezalkoholowe, pieczywo masowo produkowane metodami przemysłowymi, słodkie lub słone pakowane przekąski, płatki śniadaniowe, gotowe do spożycia lub podgrzewane dania.
Żywność ultraprzetworzoną definiuje się jako produkty spożywcze, których skład opiera się głównie na substancjach pochodzących z żywności, takich jak gluten, kazeina, serwatka czy laktoza, oraz związków powstałych w wyniku ich różnych modyfikacji np. syrop glukozowo-fruktozowy, białka hydrolizowane czy oleje całkowicie utwardzone. Składniki te poddawane są procesom technologicznym w celu złożenia gotowego produktu. Produkty te często zawierają dodatkowe substancje, takie jak barwniki spożywcze, wzmacniacze smaku czy konserwanty. Zawierają tylko niewielkie ilości nieprzetworzonych produktów.
Ultraprzetworzone produkty spożywcze często są reklamowane na szeroką skalę przez duże firmy spożywcze, które zachęcają do ich konsumpcji, co może powodować wypieranie tradycyjnych modeli żywieniowych opartych na świeżych produktach (zwłaszcza takich jak warzywa czy owoce) oraz tych minimalnie przetworzonych.
Badania polskich pracowników, prowadzone w kilku ostatnich latach przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi wykazały, że blisko połowa z nich ma problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała. Ostatnie z tych badań, przeprowadzone wspólnie z firmą Dailyfruits w 2022 roku pokazało, że prawie połowa pracowników z wykształceniem średnim i wyższym nie spożywa przynajmniej raz dziennie owoców, a blisko 40% spożywa zbyt mało warzyw. W ich diecie często znajdują się słodycze, napoje gazowane i energetyczne, co tylko nasila problem. Dla 70% badanych pracowników ważne jest, by ich codzienne posiłki były łatwe do szybkiego zjedzenia, a także przygotowania lub zamówienia. Większość deklaruje, że posiłki w pracy spożywa pośpiechu. Blisko 2/5 kończy swoją pracę z uczuciem „wilczego apetytu”, co może skłaniać do pośpiechu w zaspokajaniu głodu po pracy, a więc korzystania z łatwej w konsumpcji ultraprzetworzonej żywności.
Pracodawcy, którzy dostrzegają wpływ zdrowia pracowników na efektywność osiągania celów organizacji powinni zwracać większą uwagę na ich sposób odżywiania się, zwłaszcza w miejscu pracy. Dobra edukacja żywieniowa, ułatwiony dostęp do zdrowej żywności, w tym świeżych owoców i warzyw w pracy (m.in. w ofercie firmowych bufetów, jako przekąski serwowane podczas spotkań), możliwość korzystania przez pracowników z nieco dłuższych przerw, pozwalających w spokoju i przyjaznych warunkach przygotować i zjeść posiłek, ograniczenie dostępu do automatów z niezdrową, ultraprzetworzoną żywnością to tylko niektóre z kroków, które można podjąć, aby poprawić zdrowie pracowników.
Podsumowując, żywność ultraprzetworzona stała się współcześnie powszechnym elementem diety wielu ludzi, w tym pracowników. Jej nadmierne spożycie może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych, m.in. otyłości, cukrzycy, chorób serca i nowotworów. Może też skutkować obniżeniem produktywności personelu firm. Zakłady pracy są z wielu powodów dobrym miejscem, by wspierać zdrowe odżywianie się pracowników.
Zachęcamy do skorzystania z wiedzy naszych specjalistów i zapraszamy do wzięcia udziału w bezpłatnych konsultacjach, realizowanych w ramach Centrum Konsultacyjnego.