Obecnie mieszkańcy krajów wysokorozwiniętych spędzają według różnych szacunków nawet od 80% do 90% czasu dobowego w zamkniętych pomieszczeniach. Dlatego jakość powietrza wewnętrznego należy do istotnych czynników warunkujących ludzkie zdrowie. Zagrzybienie pomieszczeń może skutkować szerokim wachlarzem negatywnych skutków zdrowotnych, w tym chorobami alergicznymi i astmą alergiczną oraz szeregiem niespecyficznych objawów pojawiających się podczas przebywania w budynku i zanikających po jego opuszczeniu, określanych jako syndrom chorego budynku (ang. sick building syndrom, SBS).
Grzyby charakteryzują się zdolnością do wzrostu na prawie wszystkich materiałach budowlanych, tak naturalnych, jak i syntetycznych (drewno, płyty gipsowe, tapety, zaprawy murarskie etc.). Szczególnie szybko zasiedlają materiały o dużej higroskopijności lub zawilgocone wskutek awarii, usterek budowlanych lub niewłaściwie użytkowanych pomieszczeń. Czynnikiem krytycznym, który warunkuje rozwój grzybów na materiałach budowlanych jest aktywność wody (aw), czyli ilość wolnej wody (niezwiązanej), która jest dostępna dla pleśni i umożliwia im prowadzenie metabolizmu. Inne czynniki wpływające na rozwój i wzrost pleśni to m.in. skład chemiczny materiałów budowlanych, pH czy obecność pyłu z innych źródeł i jego skład. Ponadto trzeba odnotować istotny wpływ czynników środowiskowych, w tym przede wszystkim temperatury i wilgotności względnej powietrza, ale ważne są też szybkość wymiany powietrza, ruch powietrza (prądy konwekcyjne), konstrukcja i lokalizacja budynku, rodzaj system wentylacyjnego etc.
Do najczęstszych przyczyn zawilgocenia budynków, która w konsekwencji prowadzi do ich zagrzybienia zalicza się zalanie przez powódź, intensywne deszcze, usterki instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz kondensację pary wodnej na ścianach w silnie izolowanych budynkach (np. po termomodernizacji). Na wzrost pleśni ma też wpływ temperatura powietrza, ale większość pleśni ma szeroki zakres temperaturowy dla wzrostu, stąd krytycznym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi grzybów pozostaje nadmierna wilgoć.
Pleśnie podczas wzrostu uwalniają do powietrza zarodniki, fragmenty grzybni i inne biologicznie aktywne cząsteczki oraz lotne związki organiczne, które stają się częścią bioaerozolu. W zależności od klimatu i dostępności substancji odżywczych, grzyby mogą wytwarzać i uwalniać do otoczenia związki toksyczne tj. mykotoksyny. Wprawdzie, według dostępnych danych naukowych, pleśnie zasiedlające budynki w Polsce nie wytwarzają mykotoksyn, nie mniej jednak przebywanie w zagrzybionych pomieszczeniach powoduje wiele negatywnych skutków zdrowotnych u ludzi.
Zagrzybione budynki to nie tylko domy, kamienice i bloki mieszkalne, problem dotyczy również wielu zakładów pracy, a negatywne skutki zdrowotne dotykają zarówno pracowników, jak i pracodawców. Bezpośrednie skutki zdrowotne alergiczne i immunotoksyczne, w tym przewlekłe zmęczenie i problemy z koncentracją uwagi w większym stopniu dotyczą pracowników wykonujących czynności zawodowe w zagrzybionych pomieszczeniach. Natomiast pracodawcy odczuwają pośrednie efekty dolegliwości i symptomów chorobowych dotykających załogę w postaci zmniejszonej efektywności pracowników oraz zwiększonej absencji.
Usunięcie zagrzybienia polega na likwidacji przyczyn takiego stanu rzeczy, czyli zazwyczaj wymaga usunięcia usterki budowlanej; osuszenia i izolacji od źródła wilgoci przegród budowlanych, fundamentów lub innych powierzchni; zastosowania na osuszoną powierzchnię preparatów przeciwgrzybicznych o szerokim spektrum działania i, co bardzo ważne, poprawy wentylacji.
Warto wiedzieć, że samo usunięcie widocznych nalotów pleśniowych skutkuje jedynie krótkotrwałym efektem estetycznym, pleśń szybko wraca na miejsca, skąd została usunięta. Do często popełnianych błędów należy miejscowe usunięcie pleśni i pokrycie powierzchni farbą przeciwgrzybiczną (antybakteryjną) lub winylową tapetą czyli szczelną, nieoddychającą powłoką, co powoduje szybki wzrost grzyba wewnątrz ściany, a w efekcie końcowym deteriorację materiału budowlanego. Lotne związki organiczne, będące produktem metabolizmu grzybów, pomimo powłoki na ścianie, są uwalniane do powietrza i wdychane przez pracowników, powodując u nich niespecyficzne dolegliwości. U osób podatnych na ich działanie dolegliwości te mogą mieć silny przebieg, utrudniając, a niekiedy wręcz uniemożliwiając normalne wykonywanie pracy.
Koszt usuwania zagrzybienia jest zróżnicowany w zależności od pierwotnej przyczyny oraz wielkości zagrzybionej powierzchni, jednak zostanie zwrócony w postaci zwiększonej wydajności pracowników i mniejszej absencji chorobowej. Przemyślany i prawidłowo przeprowadzony proces usuwania zagrzybienia jest wartościową inwestycją w przedsiębiorstwo, będzie procentował poprawą komfortu wykonywania pracy i zdrowotności środowiska oraz wzrostem wartości budynku.
Przypominamy, że ocena ryzyka zawodowego w odniesieniu do czynników chemicznych i biologicznych w środowisku pracy oraz przygotowanie zaleceń dla pracowników eksponowanych na te czynniki to jeden z możliwych tematów bezpłatnych konsultacji. Zgłoszenia do udziału w konsultacjach są nielimitowane, a także przyjmowane w trybie ciągłym. Oznacza to, że jeśli zakład pracy omawiał już swoje działania prozdrowotne z naszymi ekspertami wcześniej, a jest zainteresowany kontynuowaniem tej współpracy i kolejnymi konsultacjami, to oczywiście może się zgłosić ponownie. Szczegółowe informacje dotyczące zakresu aktualnie prowadzonych konsultacji, a także interaktywny formularz zgłoszeniowy, można znaleźć w zakładce Centrum Konsultacyjne.