Długotrwały stres ma negatywny wpływ na nasz mózg, przyczynia się do zmian w strukturze, ilości istoty szarej, skutkując problemami z pamięcią, koncentracją, słabszą kontrolą emocji.
Może wywoływać stany lękowe i depresyjne.
W ujęciu J.B. Ardena na zdrowie mózgu składa się 5 filarów, o które należy dbać by zachować dobrą kondycję psychiczną i fizyczną. Te pięć filarów w języku angielskim tworzy akronim SEEDS- ziarna, których pielęgnowanie ma na celu podniesie ogólnej jakości życia.
Spróbujmy odpowiedzieć na pytanie czy możemy zadbać o te komponenty również z perspektywy pracodawcy i pracownika?
S, czyli wsparcie społeczne (social support)
Budowanie zdrowych relacji jest konieczne dla zachowania zdrowej pracy mózgu. Poczucie osamotnienia, wykluczenia może wpływać na zdrowie psychiczne, może wywoływać smutek, rozdrażnienie, spadek energii.
Dlatego należy budować swoją osobistą grupę wsparcia, zarówno prywatnie jak i w pracy. Dzięki niej człowiek doświadcza poczucia wspólnoty. Ze strony fizjologicznej wzrasta produkcja oksytocyny, a obniża się poziom kortyzolu, który odpowiada za odczuwanie m.in. stresu. Poczucie wsparcia społecznego powoduje wzrost energii i przełamanie stagnacji emocjonalnej.
Budowanie więzi wymaga aktywnego działania i zaangażowania obu zainteresowanych stron.
W sytuacji zawodowej niezbędne jest stworzenie pracownikowi przyjaznej atmosfery, poczucia bezpieczeństwa i otwartości na jego potrzeby.
Pracodawca może zadbać przede wszystkim o wsparcie:
- wartościujące – polegające na uświadamianiu pracownikowi, iż jest kimś znaczącym;
- oceniające – udzielenie informacji pracownikowi, których celem będzie dokonanie samodzielnej oceny siebie, swoich postaw, osiągnięć. Polega ona na przekazaniu informacji zwrotnej danej osobie;
- wsparcie informacyjne – polegające na dostarczaniu informacji, udzielaniu rad, które mogą pomóc w rozwiązaniu problemu.
- instrumentalne – czyli dostarczanie konkretnej pomocy w razie takiej potrzeby np.: socjalnej, medycznej;
Wsparcie ze strony firmy może mieć również charakter motywujący, wzmacniający starania pracownika, popychający go do działania. Pracownicy i pracodawca mogą również dbać o wsparcie emocjonalne oparte na dawaniu pozytywnych komunikatów werbalnych na swój temat. Buduje to poczucie troski i zaufania.
E, czyli aktywność fizyczna (exercises)
Dbanie o kondycję fizyczną ma wpływ na funkcjonowanie psychiczne i pracę mózgu. Ruch jest niezbędny do procesu regeneracji i tworzenia nowych komórek nerwowych. Wywołuje wzrost dopływu krwi do mózgu, co wzmacnia połączenia nerwowe, a to z kolei skutkuje poprawą pamięci, wzrostem kreatywności, podnoszeniem umiejętność rozwiązywania problemów, spowalnianiem procesów neurodegradacji. Aktywność fizyczna wywołuje wzrost poziomu endorfin, serotoniny, co przyczynia się do poprawy samopoczucia, regulacji wahań nastroju i łagodzenia objawów depresji.
Aktywność powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i możliwości. Ważne jest by to co się robi sprawiało przyjemność. Należy mierzyć siły na zamiary, wydolność organizmu zmienia się pod wpływem różnych czynników np.: wiek, obciążenie pracą, infekcja, zmęczenie, choroby towarzyszące.
Pracodawca może zapewnić pracownikom możliwość aktywności w pracy lub poza jej godzinami. Nawet krótkie formy aktywności w ramach przerwy, kilka prostych ćwiczeń lub krótki spacer pozwolą zaktywizować się, poprawią krążenie i koncentrację uwagi pracownika.
E, czyli edukacja (education)
Każde nowe wyzwanie edukacyjne, każda nowa kształtowana umiejętność to pozytywne zmiany w mózgu. Dotyczą one dwóch obszarów:
- Zmiana struktury neuronów;
- Wzrost liczby synaps;
Dzięki tym zmianom następuje wzrost szybkości, przyjmowania i wysyłania informacji.
Jednym słowem im więcej człowiek się uczy tym mózg staje się bardziej podatny na nowe umiejętności, wiedzę. Uczymy się szybciej i efektywniej. Trenując nieustannie swój mózg zyskujemy nowe kompetencje, przeciwdziałamy nudzie.
Z perspektywy pracodawcy istotnym elementem jest również zadbanie o rozwój pracownika. Dostęp do ciekawych szkoleń podnoszących kompetencje zawodowe to jeden z obszarów, w który warto zainwestować. Dbanie o rozwój pracownika to również umożliwienie wzmacniania zasobów psychofizycznych takich jak np.: umiejętność radzenia sobie ze stresem, organizacji pracy, komunikacji z innymi pracownikami, przełożonymi.
Organizowanie szkoleń, warsztatów, udostępnianie materiałów edukacyjnych i promowanie ich to ważny element w kontekście przeciwdziałania poczuciu wypalenia zawodowego, stagnacji, wykluczenia związanego np.: ze zmieniającymi się warunkami pracy, wiekiem pracownika.
D, zdrowa dieta (diet)
Coraz więcej uwagi zwraca się na związek diety i kondycji psychicznej. Badania dowodzą, że wysokoprzetworzone, bogate w cukier posiłki przyczyniają się występowania objawów depresji, negatywnie wpływają na zdolności kognitywne, zmniejszają motywację do działania, zaburzają sen. Odpowiednio zbilansowana dieta jest jednym z podstawowych elementów wspomagających naszą pamięć i koncentrację.
W środowisku zawodowym warto zachęcać pracowników do zmian w zakresie nawyków żywieniowych, dostarczać materiały edukacyjne, można zorganizować spotkania z ekspertem, porady indywidualne na temat zdrowych wzorców żywieniowych. Należy pamiętać, że wraz z wiekiem zmienia się zarówno metabolizm jak i zapotrzebowanie na niektóre składniki odżywcze.
S, regeneracja i zdrowy sen (sleep)
Zaburzenia snu mogą wywołać stan chronicznego stresu dla organizmu. Długo odczuwany stres negatywnie wpływa na ilość neuronów głównie w hipokampie, który odpowiada za pamięć oraz procesy emocjonalne. Po początkowym okresie mobilizacji skutkuje wobec tego spadkiem koncentracji, spowolnieniem reakcji, kreatywności i produktywności. Nasze ciało i umysł potrzebują czasu na regenerację inaczej zostaną wyczerpane wewnętrzne zasoby, a chroniczny niedobór snu może mieć wpływ między innymi na wystąpienie stanów depresyjnych, nadciśnienia, udaru.
Ważny jest sen w nocy, jego długość oraz sprzyjające warunki, jak również istotna jest regeneracja w ciągu dnia.
Należy zadbać o ten czas, wykorzystać przysługującą przerwę na chwilę odpoczynku, relaksu, przekierowanie uwagi na coś innego, przyjemnego. Taka zdrowa, codzienna rutyna powinna zmniejszyć poziom kortyzolu i pozytywnie wpłynąć na poprawę pamięć, lepszą kontrolę emocji, poprawę odporności.
Pracodawca powinien stosować dobre praktyki związane z przestrzeganiem czasu pracy, przerwami w pracy, szanowaniem czasu urlopu, ustalaniem zmian godzin pracy, ewentualnych nadgodziny, elastyczności w zatrudnieniu. Warto uczyć pracowników dobrej organizacji czasu pracy, prezentować godne naśladowania wzorce.
Podsumowując aby wspierać swoją kondycję psychiczną, pracę mózgu, funkcje poznawcze należy:
- Zachować elastyczność w działaniu
- Szczerze angażować się w realizowane zadania, aktywności
- Dbać o dobre samopoczucie
- Pozostać aktywnym fizycznie
- Być wypoczętym
Takie podejście pozwoli lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami zawodowymi, osobistymi i odczuwanym w związku z tym stresem.
Dbanie o powyższe elementy jest istotnym składnikiem poczucia sukcesu zawodowego, motywacji do działania, poczucia kompetencji pracownika oraz pracodawcy. Dodatkowo dbanie przez pracodawcę o te aspekty w funkcjonowaniu pracowników będzie wzmacniało ich poczucie przynależności, wspólnoty, odpowiedzialności za organizację. Może mieć pozytywny efekt w utrzymaniu pracowników starszych w przedsiębiorstwie ze względu na wspierające warunki pracy, akceptację, elastyczność i inwestowanie w kompetencje pracownika.